Geçtiğimiz yıl doğalgaz fiyatlarının neden arttığını bu kış günleri merak ediyoruz. Hırvatistan, Litvanya, Portekiz ve İspanya’da faturalar artarken, Macaristan ve Slovenya’da indirimler görüldü. Peki bu farkın nedenleri neler ve faturalar nasıl hazırlanıyor? Faturayı aldığınızda kime, ne zaman ödenmesi gerektiğini bilirsiniz. Peki faturanızı nasıl azaltabilirsiniz?
Burada önemli olan, şirketlerin gaza ve elektriğe ne kadar ödediği… Yani elektrik üretim ünitelerini satın almanın, üretmenin veya işletmenin ve inşa etmenin ne kadara mal olduğu.
Bu kaynaklar toptancı pazarından satın alınabileceği gibi bir jeneratörden de temin edilebilir. Bazen enerji tedarikçiniz de bu üreticilerden biri olabilir.
Bu nedenle tüketicilerin aldıkları perakende fiyatı çok önemlidir. Satıştan faturaya, işçilikten sigortaya kadar pek çok faktör faturanıza yansıyor. Nakliye masrafları da devreye giriyor. Yani kurum sizden yüksek gerilim hattı veya gaz dağıtım masraflarını tahsil ediyor.
Bu hesaba petrol boru hatlarının inşaatı ve bakımının da eklenmesi gerekmektedir.
Son olarak, yaşadığınız yere göre değişebilen vergileri de unutmayın.
Avrupa’da elektrik fiyatlarının hem işletmeler hem de haneler için sürekli arttığını biliyoruz. Pek çok ülkede, özellikle de enerji özgürlüğü kazanmak isteyen ülkelerde, vergiler faturanın büyük bir kısmını oluşturuyor. Aileniz Almanya, Danimarka veya Portekiz’de yaşıyorsa faturanızın büyük kısmı vergilere gider. Almanya’da veya İtalya’da şirketiniz varsa vergiler daha da ağırlaşıyor. Almanya’daki duruma bir bakalım.
Emilie Refait, elektrik faturalarının en yüksek olduğu şehirlerden biri olan Berlin’e giderek insanların cüzdanlarının ve bütçelerinin bu durumu nasıl atlattığını inceledi. Mum ışığı Christine’in rahatlamasına ve elektrik faturasını düşürmesine yardımcı oluyor. Alman enerji tarifesini ödemek bu Berlinliyi rahatsız ediyor:
“55 metrekarelik bir dairede tek başıma yaşıyorum ve ayda 50 euro ödüyorum. Sorun, çalıştığım için ödeyememem değil. Öfkeliyim çünkü neden her yıl bu artan tutarı ödemek zorunda olduğumu anlamıyorum. Bu yüzden her yıl tedarikçi değiştiriyorum.”
Christine yüzden fazla elektrik kullanıcısı arasından seçim yaparak ayda yaklaşık 20 avro kazanabiliyor. Fakat pek çok kişi bu durumun farkında değil. Bu durumun temel nedeni ise tedarikçi firmaların konuya hiç girmemesi ve reklam yapmamasıdır.
“En yoksul ailelerin elektrik faturalarını ödeyemediklerini fark ettik. İlk başta bu sorun Berlin’in sadece 4 bölgesini etkiliyordu. Şimdi tüm şehre yardım ediyoruz.”
Almanya, Avrupa’nın en pahalı elektriğine sahip. Avrupa ortalaması kilovatsaat başına 20 sent iken Almanya’da bu rakam 30 sent. İngiltere ve Fransa’da bile fatura yarı yarıya düşük. Ancak Almanya’nın yeşil enerjiye geçme kararı, faturayı kullanıcıların ödemesine neden oluyor:
“Son yıllarda Almanya’nın yenilenebilir enerjiye geçmeye başlamasıyla birlikte yüzde 15-20’lik yeni artışlar yapıldı. Başlangıçta pahalı olan bu yeni teknolojiler maliyetlerin büyük kısmını oluşturdu. Işığı elektriğe dönüştüren fotovoltaik sistemler artık pahalı değil. Gelecekte maliyetlerin daha da düşmesini bekliyoruz.”
Yenilenebilir enerjiler Alman enerji üretiminin %30’unu temsil ediyor. Ancak üretimin geri kalanı geleneksel yakıtlarla sağlanıyor.
“Nükleer enerjiyi bırakıp yüksek doğalgaz fiyatlarıyla başa çıkabilmek için Almanya’nın kömüre dönmesi gerekiyor. Ülkenin elektrik ihtiyacının yüzde 45’i bu santrallerden sağlanıyor. Sorun, enerjinin ucuz ama çevreye zararlı olması.”
Maithreyi Seetharaman, euronews:
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol ile birlikteyiz. Enerji konusunda dünya uzmanı olarak kabul ediliyor. Yeşil sübvansiyonların amacı yenilenebilir enerji fiyatlarını düşürmek ve diğer enerji kaynaklarıyla aynı seviyeye getirmekti. Ama bu olmadı mı? “Avrupa’da enerji politikaları konusunda doğru yolda mıyız?”
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
“Yeşil yakıtları artırmaya çalıştığımızda bu enerji fiyatlarını artırıyor. Ancak kömür gibi ucuz enerji kaynaklarını kullanmaya kalkarsak iklim değişikliğiyle ilgili sorunlarla karşı karşıya kalıyoruz. Dolayısıyla önemli olan en iyi çözümü bulmak. Tıpkı diğerleri gibi Alman hükümeti de kar getirmeyecek bazı yeşil enerji projelerine verilen sübvansiyonları azaltmaya çalışıyor. Ve bence doğru yoldalar.”
euronews:
Birisi gelip doğalgaz yakamıyorum, kömür kullanmak zorundayım derse bu koyduğumuz ekolojik hedefleri bozar mı?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
Avrupa’nın elektrik üretiminde kömürün payının azalacağı kesindir. Ülkenizde rüzgar türbinleri ve güneş sistemleri olsa bile burada büyük bir sorun var. Yani Avrupa’da ihtiyaç duyulan elektriğin büyük kısmı şubat ayında geceleri sağlanıyor. Yani güneşin ve rüzgarın olmadığı zamanlar. Tamamlayıcı teknoloji olarak doğalgaza da sahip olmalıyız. Bir karışıma ihtiyacımız var.
euronews:
Buna ucuz ve temiz olan nükleer enerji de dahil mi?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
“Nükleer enerjinin Avrupa dışına çıkacağını görüyoruz. Dünyadaki yeni nükleer santrallerin yarısı Çin’de kurulacak. Neden bu kadar çok ülke bu enerjiyle ilgileniyor? Çünkü nükleer enerji, sizin de söylediğiniz gibi, ucuz ve sürekli elektrik sağlıyor. Ama burada iki temel sorun var: Birincisi Avrupa’da halkın kabulü. İkinci sorun, nükleer santrallerin başlangıçta büyük yatırımlar gerektirmesi. Avrupa gibi liberalleşmiş bir piyasada, devlet desteği olmadan bu parayı bulmak çok zor. Tabii Avrupa’daki birçok ülke, İngiltere, Polonya, Nükleer enerji kullanmak istiyorlar. Bu ülkeler nükleer enerjiyi “sanayiyle işbirliği içinde” hükümet rehberliğinde kullanmak istiyorlar.
Enerji fiyatları yükseldiğinde harcayabileceğimiz para miktarı azalır. Bu da ülkemizde enerji gerektiren mal ve hizmet fiyatlarının artmasına neden olmaktadır. Bu nedenle talep azalıyor ve küresel ekonomi yavaşlıyor. Ancak arkamdaki Viyana’daki proje gibi bazı projeler her şeyi değiştirebilir. Burada atıklar enerjiye dönüştürülüyor. Amaç uzun vadede fiyatları istikrara kavuşturmaktır.
Bu ahır atık yığınıyla benzin istasyonu arasındaki bağlantı nedir? Aslında çok basit: Pompadan çıkan benzin atıklardan geliyor. Avusturya’nın en büyük biyogaz üretim merkezinin bulunduğu Viyana’nın Margarethen am Moos banliyösünde bulunuyoruz.
Giovanni Magi, euronews:
“Avusturya’da saatte 550 Gigawatt enerji üreten ve 16 bin ailenin enerji ihtiyacını karşılayan 300’e yakın biyogaz kampüsü bulunuyor. İhtiyacın büyük bir kısmı biyometan üretimiyle karşılanıyor.”
Bu, toplumun enerji özgürlüğüne yönelik nasıl çalıştığının güzel bir örneğidir. Bu şantiyede sadece biyogaz tüketilmiyor, aynı zamanda elektrik hattına da enerji sağlanıyor. Ayrıca biyogazın daha rafine edilmiş hali biyometan da üretiyor ve bunu benzin istasyonlarına dağıtıyor. Üretim artıkları tarım ürünlerinde gübre olarak kullanılmaktadır. Bu da enerji tedariği konusunda tüm tereddütleri ortadan kaldırıyor.
“Toplumumuzda ister gaz ister elektrik olsun, her türlü tedarikten bağımsızız. Kendi benzin istasyonumuz var. Yani bir gün Sayın Putin gazı keserse, Margereten’deki ısıtma cihazları çalışmaya devam edecek ve elektrik olacak.”
Kampüsü işleten özel şirket Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık’ta benzer programlar uyguluyor:
“Yoğun tarım yapılan ülkelerde biyogaz ve biyometanın geleceğinin parlak olduğunu düşünüyorum. Doğal gazla aynı kimyasal yapıya sahip olan maddenin aynı zamanda büyük bir potansiyeli var.”
Avrupa Birliği’ne üye ülkeler, düşük karbon tüketimini hedefleyen politikalara geçiş için kaynak ayırma taahhüdünde bulundu. Böylelikle hem enerji güvenliğinin sağlanması hem de iklim değişikliğinin sınırlandırılması amaçlanıyor:
“Üye ülkelerden yenilenebilir enerji üretimi ve enerji tasarrufuna harcamak üzere yaklaşık 40 milyar avroluk teklifler alıyoruz. Sanırım bu Avrupalı liderlerin daha fazla bağımsızlığa ihtiyacımız olduğunu anladığını gösteriyor.”
Maithreyi Seetharaman, euronews:
Fatih Birol ile röportajımıza devam ediyoruz. Biraz yeşil enerji ve enerji güvenliğinden bahsedelim. Litvanya’nın yaptığı gibi gaz depolarımızı limanlardan mı doldurmalıyız, yoksa Ruslarla mı pazarlık yapmalıyız?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
Rüzgar, güneş veya biyoyakıtlar gibi yenilenebilir enerjiler, enerji güvenliğinin artırılmasında çok önemli araçlardır. Ancak yalnızca onlara güvenmekle yetinmemeliyiz. Mesela doğalgaza her zaman ihtiyacımız olacak. Rusya, Avrupa enerji sisteminde doğalgaz açısından çok önemli bir yere sahip ve uzun yıllar da bu işgali sürdürecek.
euronews:
Sizce Avrupalı tüketiciler daha ucuz doğal gaza umut bağlamalı mı?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
“Bu, Avrupalı hükümetlere ve şirketlere bağlı. ABD, Kanada, Orta Doğu, Avustralya ve Afrika’dan giderek daha fazla sıvılaştırılmış gaz geliyor. Dolayısıyla Avrupa hükümetleri çok daha bağımsız. Avrupalı hükümetler bir araya gelir ve Rus ortaklarıyla iyi pazarlık yaparsa fiyatları düşük tutabilirler.”
euronews:
Avrupa’yı birbirine bağlamak ve enerji politikasını birleştirmek için ne yapılması gerekiyor?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) baş ekonomisti Fatih Birol:
“Avrupa enerji piyasasının entegrasyonu benim için Avrupa ülkelerinin alacağı en önemli karardır. Size bir örnek vereyim: Bugün İspanya’da çok sayıda kapalı gaz santrali var. Avrupa içinde bir bağlantı sistemi oluşturursak bu santraller Polonya’ya kadar rahatlıkla kullanılabilir. Bu, fabrikalarını yeniden açıp kâr elde edecek olan İspanya için iyi bir haber olacak. Tabii kömür yakmak yerine İspanyol elektriğini uygun fiyata kullanacak olan Polonya için de iyi olacak. Ağların birleşmesi olumlu olacak, Avrupa pazarını çok daha güçlü hale getirecek ve enerji maliyetlerini düşürecek.”
